Vize İstatistik Vize Ders Özeti

serkankacan69

Active member
12 Eyl 2018
152
57
28
#1
Ünite (İstatistiğin Tanımı, Temel Kavramlar Ve İstatistik)
1_ Yığın Olay Nedir? Eğitimi Aynı koşullar ve varsayımlar altında meydana gelen, özellikleri aynı sonuçların (ölçüm değerlerinin) yanında farklı sonuçları da alabilen olaylara yığın olay denir
_Yığın olay nedir? Özellikleri en az iki farklı sonuca sahip olaylar yığın olaylardır.
2_ Türkiye’deki Yığın Olaylara Örnek Veriniz? Türkiye’de faaliyette bulunan lojistik, sigorta, banka işletmelerinin her biri yığın olaydır. Çünkü ciroları, iş gören sayıları, kârları ve benzeri özellikleri bakımından farklılıklar gösterirler.
Benzer değerlendirme yapıldığında;
Bir banka şubesinde görevliler tarafından zaman içinde düzenlenen fişlerin her biri,
Bir tatil döneminde İstanbul- Antalya karayolunda meydana gelen trafik kazalarının her biri,
Aylık enflasyon oranları ile ilgili araştırmalarda her bir ay yığın olaydır.
3_ Tipik Olay Nedir? Aynı koşullar ve varsayımlar altında meydana gelen, incelenen özellikleri bakımından aynı sonuçları alan olaylara tipik olay denir.
4_ İstatistik Nedir? Derlenen verilerin oluşturduğu kümeye istatistik denir.
5_İstatistik Kavramının Yaygın Olarak Kullanılan Üç Farklı Anlamı Üzerinde Durulmuştur Bunlar Nedir?
Veri Kümesi Anlamında istatistik
Yöntemler Topluluğu-Bilim Dalı Anlamında istatistik
Örneklem Değer Anlamında istatistik
6_ Veri Kümesi Anlamında İstatistik Nedir? Tanımlanan belirli bir konuda belirli amaç için yığın olayların çeşitli özellikleriyle ilgili olarak derlenmiş olan ve bir anlam ifade eden rakam, sayı, simgelere veri; verilerin oluşturduğu topluluğa veri kümesi veya istatistik denir.
7_ Bazı İstatistik Çeşitleri Nelerdir? Pek çok kişi tarafından istatistiğin bu anlamda kullanımına ilişkin olarak,
Nüfus İstatistikleri,
Dış Ticaret İstatistikleri,
Milli Eğitim İstatistikleri,
Sigorta İstatistikleri,
Spor İstatistikleri,
Enflasyon Ve Cari Açık İstatistikleri,
Döviz kuru istatistikleri sıkça kullanılan örnekler olarak gösterilebilir. Bu anlamda istatistik bir sayısal tanımlamadır.
8_ Ülkemizde Cumhuriyet Döneminden Önce Veri Kümesi Anlamında İstatistik Kelimesinin Nasıl Kullanıldı?
İhsai (sayımla ve sayımlarla ilgili) ve ihsaiyat (istatistik) sözcükleriyle kullanıldığı bilinmektedir
9_ Türkiye İstatistik Kurumu Ne Zaman Kuruldu? 1926 yılında Türkiye’nin istatistiklerini üreten bugünkü adı
Türkiye istatistik Kurumu (TÜiK) olan Devlet istatistik Enstitüsü (DiE) kurulmuştur
10_ İstatistik Bilim Midir? Bir bilim dalı olarak istatistik, verilerin derlenmesi, düzenlenmesi, çözümlenmesi ve yorumlanması sürecinde kullanılacak teknik ve yöntemleri geliştiren, bu teknik ve yöntemleri uygulayan, kendine özgü kuralları olan bir bilim dalıdır.
11_ Bir İstatistiksel Çözümlemenin Sonuçları Nelerdir? Betimleme, ilişki araştırma, karşılaştırma, tahminleme, kestirim ve öngörü şeklinde sayılabilir.
12_ İstatistik Bazı Temel Kavramlar Nelerdir? –Birim –Evren -Değişken
13_ Birimin Tanımı Nedir? Belirlenen bir tanım içinde yer alan bir veya daha fazla özelliği bakımından araştırmaya konu olan yığın olay niteliğindeki olayların her birine birim, istatistik birimi denir.
14_ Bir Olayın İstatistiksel Birim Olabilmesi İçin Ne Olmalı? Sayılabilir, ölçülebilir olması, ortak özelliklerinin yanında farklı yönlerinin de olması, özelliklerinin en az iki ölçme düzeyine sahip olması gerekir. Özellikleri ölçülemeyen ya da sayılamayan olaylar istatistiksel anlamda birim sayılmaz. Örneğin koku, rüya istatistiksel anlamda birim olamaz. 15_ Birim Türleri Nelerdir?
Maddi Birim-Maddi Olmayan Birim
Devamlı Birim-Ani Birim
Gerçek-Varsayımsal Birim
Doğal Birim-Doğal Olmayan Birim
16_ Maddi Birim-Maddi Olmayan Birim Nedir Ve Örnekleri Nelerdir? Maddi bir varlığa sahip olan, elle tutulur ve gözle görülebilir, bu özellikleriyle en, boy ve yükseklik gibi boyutları olan birimler maddi birimdir. Bir üniversitenin binaları, öğretim elemanları maddi birimdir. Maddi bir varlığa sahip olmayan evlenme, boşanma, trafik kazası vb. gibi birimler maddi olmayan birimdir.
17_ Devamlı Birim-Ani Birim Nelerdir? İstendiği zaman hakkında araştırma yapılabilecek olan birimler devamlı birimdir. Bir üniversitedeki öğretim elemanları, bir bankanın şubeleri, İstanbul Sanayi Odası’na kayıtlı olan iş yerleri devamlı birim için örnek olarak verilebilir. Özellikleri ancak meydana geldiğinde ölçülebilen ya da sayılabilen birimler ani birimdir. Evlenme, trafik kazası, grev, bir hastanede yeni doğan bebekler, doğal afetler vb. nitelikteki birimler ani birim için örnek gösterilebilir.
18_ Gerçek-Varsayımsal Birim Nelerdir? Maddi varlığa sahip olan ev, birey, sigorta acentası, mali kuruluş gibi birimler gerçek birim; gerçekten var olmayan fakat oluşturulabilecek birimler varsayımsal birimdir. Örneğin 25 kişiden oluşan bir topluluktan birbirinden farklı beşer kişilik oluşturulabilecek mümkün grupların her biri varsayımsal birimdir. Çünkü gerçekte bu birimler yoktur, tarafımızdan oluşturulmuş birimlerdir.
19_ Doğal Birim-Doğal Olmayan Birim Nelerdir? Parçalandığı ya da birleştirildiğinde özelliğini yitiren birimlere doğal birim denir. Doğal olmayan birim ise birleştirildiğinde ya da parçalandığında özelliğini kaybetmeyen birimlerdir. Örneğin bir otomobil parçalandığında iki otomobil, iki otomobil birleştirildiğinde ise daha büyük bir otomobil olmayacağı yani özellikleri değişmeyeceği için otomobil doğal birimdir. Genellikle zaman, mekân ve uzaklık gibi birimler doğal olmayan birimdir. Örneğin ay bir zaman birimidir. Aylar birleştirilirse zaman birimi yıl olur, niteliği değişmez. Bir arsa iki parsele bölündüğünde yine arsadır. O hâlde yıl ve arsa doğal olmayan birimlerdir.
20_ Evren Tanımı Nedir? Araştırmacı tarafından belirlenen bir tanım kapsamına giren, hakkında araştırma yapılması planlanan birimler topluluğuna evren (Ana kütle) denir.
21_ Evrenin Sınırlarını Belirlemek, Genişletmek Ya Da Daraltmak İçin Araştırmanın Amacıyla İlişkili Olarak Çeşitli Ölçütler Kullanılabilir. Bu Ölçütlerden Bazıları:
Sektör sınıflandırması (sanayi, hizmet, tarım.)
Zaman (2001 ve sonrası, 24 Ocak Ekonomik Kararları’ndan sonraki dönem.)
Mekân (Anadolu Üniversitesi, Ege Bölgesi)
Yaş Grupları (0-4, 5-15, ..., 40-50)
Öğrenim Düzeyi (ilk, Orta, Yüksek)
Öğretim Üyesi Unvanı (Yrd. Doç. Dr., Doç. Dr., Prof. Dr.)
Gelir Grupları (Açlık, Yoksulluk, Orta Gelir, Üst Gelir)
Sosyal Sınıf (A, B, C, D)
Cinsiyet (Erkek-Kadın)
Çalışma Grupları (Beyaz Yakalı, Mavi Yakalı) • inanç Türü (Müslüman, Hristiyan, Musevi, ...) 22_ Evren Türleri Nelerdir?
Gerçek Evren-Varsayımsal Evren
Sonlu-Sonsuz Evren
Hazır-Hareket Halinde Evren
Sürekli-Süreksiz Evren
23_ Gerçek Evren-Varsayımsal Evren Nelerdir? Birey, kurum, evlenme olayı, ölüm olayı gibi fiilen gözlenebilen birimlerin oluşturduğu evrenler gerçek evrenlerdir. Gerçekten var olmayan ve fakat oluşturulabilecek evrenlere varsayımsal evren denir. Kadrosunda 25 futbolcu bulunan bir futbol takımının birbirinden farklı futbolculardan oluşturulabilecek 11 kişilik mümkün maç kadrolarının oluşturduğu topluluk varsayımsal evrene örnek gösterilebilir
24_ Sonlu-Sonsuz Evren Nelerdir? Evrenler kapsadıkları birim sayısına göre sonlu-sonsuz evren olarak sınıflandırılır. Birimleri sayılabilen ve sayılabilir çoklukta olan evrenler sonlu evrendir. Sonlu evrendeki birimlerin sayısına evren hacmi (büyüklüğü) denir ve N simgesiyle gösterilir. Örneğin Türkiye’de faaliyette bulunan banka şubeleri topluluğu sonlu bir evrendir. Birimleri sayılamayacak kadar çok olan veya birimleri bir sürecin çıktıları niteliğinde olan evrenler sonsuz evrendir. Bir fırında üretilen ekmeklerin, bir su dolum tesisinde dolum yapılan şişelerin, Marmara Denizi’ndeki balıkların oluşturduğu topluluk sonsuz evren için örnek verilebilir.
25_ Hazır-Hareket Halinde Evren Nedir? Her an incelemeye hazır olan ve devamlı birim olarak tanımlanan birimlerden oluşan evrenlere hazır evren denir. İnsan, bina, şirket, üniversite gibi birimlerden oluşan evrenler bu türdendir. Özellikleri ancak meydana geldiğinde incelenebilen birimlerden oluşan evrenler hareket hâlindeki evrenlerdir. Doğum, evlenme, trafik kazası vb. gibi ani birimler belirli bir zamanda bir arada bulunamayacağı ancak meydana geldiklerinde incelenebilecekleri için hareket hâlindeki evrenleri oluştururlar.
26_ Sürekli-Süreksiz Evren Nedir? Doğal birimlerin oluşturduğu evrenler sürekli, doğal olmayan birimlerin oluşturduğu evrenler ise süreksiz evrenlerdir
27_ Değişken Nedir? Birimden birime değişik değerler alabilen özelliklere değişken denir.
28_ Değişken Türleri Nedir? ---Nicel-Nitel Değişken---Bağımlı-Bağımsız Değişken
29_ Nicel-Nitel Değişken Nedir? Ölçme veya sayma suretiyle ifade edilen değişkenlere nicel, sayılamayan veya ölçülemeyen bir niteliği tanımlayan değişkenlere nitel değişken denir
30_ Bağımlı-Bağımsız Değişken Nedir? Değişkenler arasında teorik olarak var olan sebep-sonuç ilişkisinin yapısının konu alındığı araştırmalarda araştırmanın amacını tanımlayan değişken bağımlı değişken (sonuç değişkeni), bağımlı değişkeni etkileyen, bağımlı değişkendeki değer değişmelerine neden olan değişken/değişkenler ise bağımsız değişkendir
31_ Tam Sayım Nedir? Tanımlanan evrendeki bütün birimler üzerinden araştırmaya konu olan değişkenler itibariyle veri derleniyorsa yapılan işleme tam sayım denir. Tam sayım ancak sonlu evrenler için uygulanır. Genel nüfus sayımı, genel seçim tam sayım için önemli örneklerdir.
32_ Örnekleme-Örneklem Nedir? Tanımlanan evrenin özelliklerini yansıtabilecek, bu evrenden belirli yöntemlerle sınırlı sayıda birimin seçilmesi işlemine örnekleme, örnekleme uygulaması sonucu seçilen sınırlı sayıda birimin oluşturduğu gruba ise örneklem denir.
33_ Parametre-İstatistik Nedir? Tam sayım sonucu elde edilen veriler kullanılarak hesaplanan değerlere genel olarak parametre, örneklemdeki birimlerden derlenen veriler kullanılarak hesaplanan karakteristik değerlere ise genel olarak istatistik adı verilir
34_ Parametre Nedir? Evrenin özelliklerini tanımlayan değerlerin genel adıdır
35_ Bilim Nedir? Bilim; araştırma sonucu kanıtlanmış, geçerliliği kabul edilmiş, nesnel, mantıklı, genellenebilir, düzenli ya da sistematik bilgiler bütünüdür.
36_ Genel Olarak Sistematik Bilgilerdir Şeklinde Tanımlanan Bilimin Tanımı Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde Aşağıdaki Gibi Yapılmıştır:
“Evrenin ya da olayların bir bölümünü konu olarak seçen deneysel yöntemlere ve gerçekliğe dayanarak yasalar çıkarmaya çalışan düzenli bilgi.”
“Genel geçerlilik ve kesinlik nitelikleri gösteren, yöntemli ve dizgisel bilgi.”
“Belli bir konuyu bilme isteğinden yola çıkarak belli bir ereğe yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araştırma süreci” dir. 37_ Bilimin Temel Nitelikleri Nelerdir?
Bilim olgusaldır. Yani bilim herkes tarafından gözlemlenebilir ve ölçülebilir gerçekleri konu alır.
Gözlemlenemeyen ve ölçülemeyen hiçbir olgu (gerçek) bilimin konusu olamaz.
Bilim nesneldir. Gözlemlenebilen, ölçülebilen ve ortak bir bilimsel dil olan matematik ve istatistik ile ilgilenen bilgi aynı koşullar altında, aynı yöntem ve araçlarla isteyen herkes tarafından yapılabilecek araştırmalarla geçerliliği ve doğruluğu kanıtlanmış bilgi niteliğindedir. Bu özellik bilgiyi özel olmaktan çıkarıp evrensel geçerliliği olan nesnel bilgi durumuna getirir. Bilimsel bilgi, bireyin kişisel görüşünden bağımsızdır.
Bilim mantıksaldır. Araştırma sonuçlarının kendi içinde tutarlı olması gerekir.
Bilim sürekli değişim içindedir. Bu değişim bilimin en önemli özelliğidir. Bilim hiçbir zaman tam doğrulara ulaştığını iddia etmez. Tekrarlanan araştırmalar sonunda mevcut bilgilerin doğruluğu veya yanlışlığı test edilir. Test sonucunda yanlış olduğu anlaşılan bilgiler ayıklanır, yerine yenileri konulur. Doğruluğu kanıtlanmış olanlar ise kesinliği olan “bilimsel yasa” niteliğini kazanır.
38_ Bilimsel Araştırma Nedir? Yeni bilgilere ulaşmak için gerçekleştirilen sistemli çabadır.
39_ Bilimsel Araştırma: Araştırma Problemlerine Güvenilir Çözümler Aramak Amacıyla
Verilerin sistemli olarak derlenmesi,
Derlenen verilerin çözümlenmesi,
Çözümleme sonunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi ve yorumlanması,
Bilgilerin ve yapılan değerlendirmelerin rapor edilmesi sürecidir. 40_ Veri Derleme Aşamasında Neler Uygulanır?
Değişkenlerin ölçülmesinde kullanılacak uygun ölçek türünün seçilmesi,
Uygun veri derleme yöntem ve araçlarının seçilmesi,
Verilerin bilgisayar ortamına girilmesi (kodlanması),
Verilerde hata, aykırı değer ve eksik veri olup olmadığının denetlenmesi,
Tam sayım mı yoksa örnekleme mi yapılacağı, örnekleme yapılacağına karar verilmiş ise uygulanacak örnekleme planının hazırlanması işlemleri değerlendirilir.
41_ Derlenen Veriler İçin Uygun Çözümleme Teknik Ve Yönteminin Seçimi Yapılırken Aşağıdaki Değerlendirmeler Yapılır:
Araştırmanın bağımlı ve bağımsız değişken sayısı nedir?
Araştırmanın değişkenlerinin ölçümünde hangi ölçek türü kullanılmıştır?
Araştırmada üretilecek bilginin türlerine bağlı olarak bu bilgileri üretebilecek ne tür geliştirilmiş teknik ve yöntemler vardır?
42_ Bilimsel Araştırmalarda Üretilecek Bilgiler Nelerdir? Bir başka deyişle istatistiksel çözümlemenin sonuçları, betimleme, ilişki araştırma, karşılaştırma, tahminleme, kestirim ve öngörü şeklinde sayılabilir.
43_ Betimleme Nedir? Derlenen verilerin düzenlenmesi, tablo, grafik ve şekillerle gösterilmesi ve verilerin doğasında var olan özelliklerin profilinin çıkarılmasına betimleme, bu amaçla kullanılan teknik ve yöntemler ise betimsel istatistik olarak isimlendirilir. Örneğin üniversite öğrencilerinin istatistik dersinden beklentileri nedir, öğrencilerin Türkiye’nin ekonomik
sorunlarına ilişkin görüşleri nedir, öğrencilerin kitap okuma alışkanlığı nedir sorularının yanıtlarını aramak betimleme yapmaktır, 44_ İlişki Araştırma Nedir? Değişkenler arasında kuramsal olarak var olan sebep-sonuç ilişkisinin yapısının ve ilişkinin derecesinin belirlenmesine ilişkin araştırmalara ilişki araştırması denir.
45_ Karşılaştırma Araştırması Nedir? Farklı grupları belirli değişkenler bakımından kıyaslamaktır.
46_İstatistik Eğitiminin İki Yönü Vardır: Teorik (Matematiksel) istatistik Eğitimi, Uygulamalı istatistik Eğitimi. istatistik eğitiminin önemi ile ilgili açıklamaların bu ikili ayrım esas alınarak yapılması uygun olur.
47_ Teorik İstatistik Eğitiminin Önemin Nedir? Teorik istatistik eğitimi istatistiğin matematik ve olasılık kuramındaki gelişmelere bağlı olarak kendine özgü kuram, teknik ve yöntemlerin geliştirilmesini konu alan eğitimdir.
Bu anlamda istatistik kendi alanında teorik bir bilim dalıdır.
48_ Uygulamalı İstatistik Eğitiminin Önemi Nedir? Uygulamalı istatistik eğitimi teorik istatistikçiler tarafından geliştirilmiş olan istatistiksel teknik ve yöntemlerin pek çok bilim dalıyla ilgili gerçek yaşamda karşılaşılan araştırma problemlerine nasıl uygulanacağını konu alan bir eğitimdir

ünite(Veri Derleme, Düzenleme ve Grafiksel Çözümleme)

49_ Değişkenlerin Ölçülmesinde Kullanılabilecek Ölçekleri Kim Bulmuştur? Psikolog Stevens (1946) tarafından dört başlık altında toplanmıştır.
50_Ölçme Tanımı Nedir? Araştırmalar da üzerinde çalışılan evrenin birimlerinin sahip olduğu özelliklerin anlamlı rakam, sayı ve simgeler ile ifade edilmesi işlemine ölçme adı verilir
51_Ölçmede Üç Aşama Vardır Bunlar Nelerdir? Bunlar ölçülecek bir niteliğin olması, niteliğin gözlemlenebilir olması ve amaca uygun sayı ve semboller ile gösterilebilir olmasıdır.
52_Ölçme Doğrudan Ölçme Ve Dolaylı Ölçme Olmak Üzere İki Ana Başlıkta Ele Alınabilir. Doğrudan ölçme işleminde ölçme konusu değişken kendisi ile aynı türden bir araç ile ölçülür. Örneğin, sıcaklığın Fahrenhayt, kapasitenin metreküp ile ölçülmesi gibi. Dolaylı ölçme işleminde ise ölçmeye konu olan değişken doğrudan gözlemlenmez ancak kendisi ile ilgili olduğu bilinen başka değişkenler aracılığı ile ölçülür, zeka testleri bu duruma örnek olarak gösterilebilir
53_Ölçme İşleminde Hangi Araçlar Söz Konusudur? Ölçen, ölçülen ve ölçüm amacı ile kullanılan araçlar söz konusudur. Örneğin, hastanın ateşini ölçerken; ölçüm işlemini yapan hemşire ölçen, kullanılan termometre ölçüm aracı ve ölçülen de hastanın ateşidir.
54_Ölçek Türleri Nelerdir? Bu ölçek türleri; sınıflayıcı ölçek, sıralayıcı ölçek, eşit aralıklı ölçek ve oranlı ölçektir. 55__Ölçek Türlerini Hangi Psikoloğ Bulmuştur? Psikolog Stevens (1946) bilimsel çalışmalarda yapılabilecek tüm ölçümler için aşağıdaki dört farklı ölçek türünün kullanılabileceğini belirtmiştir.
Sınıflayıcı ölçek, en basit düzeyli ölçek türüdür. Nitel değişkenlerin ölçülmesi amacı ile kullanılır.
Sıralayıcı ölçek, sınıflayıcı ölçeğe göre bir üst seviye nitelikte bilgi üreten ölçek türüdür. Sınıflayıcı ölçekte olduğu gibi nitel değişkenlerin kategorilere ayrılarak sayılması işlemini içermekle birlikte, bu ölçek türünde ölçüm sonuçlarının doğal bir sıralaması söz konusudur.
Eşit Aralıklı ölçek, sıralayıcı ölçeğin tüm özelliklerini içermek ve ürettiği bilgileri üretmekle birlikte, birimler arasında özellik farkları matematiksel olarak belirlenebilir. Bu ölçek, nicel değişkenlerin ölçümünde kullanılır.
Oranlı ölçek, en üst düzeyde bilgi üreten ölçek türüdür. Bu ölçekte sıfır başlangıç noktası tüm ölçüm araçlarında aynı anlamı taşımaktadır. Oranlı ölçekte, ölçüm sonuçları daha önce ele aldığımız üç ölçek türünün de özelliklerini içermektedir. Ama en büyük üstünlüğü yokluk anlamına gelen belirli bir sıfır ölçme düzeyi olması, dolayısıyla ölçme düzeyleri arasında oransal analizler yapılabilmesine olanak vermesidir.


56_Veri Derleme Tanımı Nedir? Araştırmacı kişi veya kuruluşların araştırmalarında tanımladıkları evrendeki veya örneklemdeki birimlerin özelliklerini uygun ölçek türü kullanarak ölçmesine veri derleme denir.
57_ Veri Derlemede Dikkat Edilmesi Gereken İlkeler Nelerdir?
Veri derlemenin amacının açıkça ifade edilmesi,
Amaca uygun olarak hangi değişkenlere ilişkin verilerin derleneceğine karar verilmesi, derlenecek verilerin birbirleriyle ve araştırmanın genel amaçlarıyla ilişkisinin incelenmesi,
Verilerin nasıl, kimler tarafından, nerede, ne zaman ve hangi şartlar altında derleneceğinin belirlenmesi,
Verilerin nasıl saklanacağı ve gerektiğinde kullanıcıların yararına nasıl sunulacağının (tablo, grafik vb.) tespit edilmesi olarak sayabiliriz (Serper ve Gürsakal, 1989).
58_Verilerin Derlenmesi Nedir? Aşamasına gelen bir araştırmacının “verilerin doğru olması”, “verilerin güvenilir olması”, “verilerin kullanılabilir olması”, “verilerin yararlı olması” ve“verilerin eksiksiz olması” özelliklerini göz önüne alması gerekmektedir
59_Veri Değerlendirme Yöntemleri Nelerdir? Bilimsel araştırma süreçlerinde genellikle kullanılan sınıflandırma, birinci elden veri derleme ve ikinci elden veri derleme sınıflandırmasıdır.
Birinci Elden Veri Derleme Yöntemleri Araştırmacının araştırma kapsamına aldığı değişkenlerle ilgili ihtiyaç duyduğu özgün verileri uygun araçlar kullanarak kendisi derliyorsa veya derletiyorsa bu verilere birincil veriler, yapılan işleme de birinci elden veri derleme denir
Birinci elden veri derleme amaç olduğunda başlıca üç veri derleme yönteminden biri kullanılır. Bunlar; Gözlem, Görüşme ve Anket başlıkları altında toplanabilir
60_Gözlem Nedir? Bir nesnenin, olayın veya bir gerçeğin, niteliklerinin öğrenilmesi amacıyla dikkatli ve planlı olarak ele alınmasına “gözlem” adı verilir. Gözlemcinin, gözlenen olay veya grubun içinde yer aldığı duruma katılımlı gözlem, gözlemcinin gözlenen olay veya grubun içinde yer almadığı duruma ise katılımsız gözlem adı verilir
61_ Görüşme Nedir? Görüşme iki veya daha fazla birey arasında belli bir amaca yönelik sözlü iletişim yoluyla veri derleme yöntemidir.
62_Görüşme Değişik Ölçütlere Göre Sınıflandırılabilir. Bunlar, biçimsel, yarı-biçimsel ve biçimsel olmayan görüşmelerdir.
Biçimsel görüşmeler, daha önceden belirlenmiş ve bir standart dahilinde ortaya çıkan soruların cevaplanmasından oluşan görüşmelerdir. Görüşmeyi yapan görüşmeci veya araştırmacı soruları bireylere okur ve bireylerin cevaplarını kayıt altına alır.
Yarı-biçimsel görüşmelerde, görüşmeci kaba hatlarıyla bir yol haritasına sahiptir ancak cevaplayıcının ilgi ve bilgisine göre genel çerçeve içerisinde değişik sorular sorarak konunun farklı boyutlarını ortaya çıkarmaya çalışır. Biçimsel olmayan görüşmelerde, genel bir alanda var olan bilginin açığa çıkarılması amaçlanır. Üzerinde çalışılan alandaki genel anlayışın belirlenmesine katkıda bulunulur
63_Anket Nedir? Cevaplayıcının daha önceden belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle verilerin derlenmesi yöntemine anket adı verilir. Soruların bir araya geldiği forma anket formu adı verilir. 64_Anket Süreci Nelerdir?
Problemin ifade edilmesi,
Evrenin ve örneklemin belirlenmesi,
Anket formunun düzenlenmesi,
Anket formunun az sayıda birey üzerinde geçerliliğinin sorgulanması,
Anket formunun girişinde yer alacak açıklama metninin (çalışmanın tanımı, amacı, sonuçların nasıl kullanılacağı, formun doldurulmasında tarih sınırlaması olup olmadığı vb bilgiler) hazırlanması,
Anket formunun bireylere sunulması,
Takip çalışması ile formun hedeflenen bireylere ulaşması ve geri dönüşün sağlanması ile sonuçların analizi aşamalarından oluşur.
65_ İkinci Elden Veri Derleme Yöntemleri Nelerdir? Araştırmacı kişi veya kuruluş, araştırmasında başka kişi veya kuruluşların daha önce kendi amaçları için derlemiş olduğu verileri kullanıyorsa yapılan veri derlemeye ikinci elden veri derleme adı verilir.
66_ İkinci Veri Türleri Şemadaki

67_Veri Derleme Araçları Hangileridir? Veri derleme amacı ile kullanılacak araçlar maddi ve beşeri araçlar olmak üzere sınıflandırılırlar. Gözlemlenecek birimlerin özelliklerini ölçmeye yarayan aletler maddi araçları oluşturur. Örneğin, ağırlık değişkeninin ölçümünde kullanılan terazi, baskül; hava sıcaklığı değişkeninin ölçümü için kullanılan termometre ve anket formları maddi araçlardır. Veri derlemede birimleri ve özelliklerini ölçen kişiler veri derlemenin beşeri araçlarıdır. Örneğin, anketör, gözlem memuru, görüşmeci veri derlemenin beşeri araçları olarak sayılabilirler. 68_Veri Derleme Hataları Nelerdir? Veri derleme hazırlıkları hangi düzeyde olursa olsun, yine de bazı hatalar işlenebilir. Bu hataların kaynağı veri derlemeyi düzenleyenler, cevaplayıcılar ve derlemenin beşeri araçları olabilir Derlemeyi düzenleyenlerden dolayı ortaya çıkan veri derleme hatalarına derlemenin uygunsuz bir zamanda yapılması ve evren tanımının hatalı yapılması gösterilebilir. Üniversite öğrencilerine ilişkin bir araştırmanın yaz tatilinde planlanması ve uygulanması bu tür sakıncalara bir örnek olarak gösterilebilir. Cevaplayıcılardan kaynaklanan hatalar içinde soruların yeterince anlaşılamaması, sorular anlaşılsa bile bilgisizlik, ilgisizlik vb. gibi nedenlerle yanlış cevap vermeleri gösterilebilir. Beşeri araçlardan kaynaklanan hatalara örnek olarak ise dikkatsizlik, yorgunluk ve objektif olamama nedenleri gösterilebilir.
69_İstatistiksel Seriler Nedir? Ham verileri, zaman ve mekân değişkenleri ile maddi bir değişkenin ölçme düzeylerine göre sıralanmış olarak gösteren sayı dizilerine “seri” denir. Seriler; dağılma serileri, zaman serileri ve mekân serileri olarak sınıflandırılabilir. Serileri oluşturan sayılardan her birine terim adı verilir
70_Dağılma Serileri Nedir? Gözlem değerlerini maddi bir değişkenin ölçme düzeylerine göre sınıflandırılması ile oluşturulan serilere dağılma serisi adı verilir.
71_Basit Seri Nedir? Gözlem değerlerinin küçükten büyüğe veya büyükten küçüğe doğru alt alta sıralanması ile oluşturulan serilere basit seri denir.
72_Nicel Dağılma Serileri Nelerdir? Evrendeki veya örneklemdeki birimlerin nicel değişkenin çeşitli ölçme düzeylerine göre dağılışını gösteren serilere nicel dağılma serileri denir. Nicel dağılma serileri, frekans serileri (sınıflandırılmış seriler) ve gruplandırılmış seriler şeklinde düzenlenebilir.
73_Frekans Serileri Nedir? İlgilenilen bir nicel değişkenin aldığı değerleri bir sütunda ve bu değerlerin frekanslarını diğer sütunda göstermek sureti ile oluşturulan serilere frekans serileri denir.
74_Gruplandırılmış Seri Nedir? Bir değişkenin birbirine yakın ölçme düzeylerini bir araya getirmeye gruplama adı verilir.
75_Sınıf Aralığı Nedir? Her sınıfın üst sınır değeri ile alt sınır değeri arasındaki fark sınıf aralığı olarak tanımlanır ve h ile gösterilir
76_Nitel Dağılma Serileri Nedir? Evrendeki veya örneklemdeki birimlerin bir nitel değişkenin ölçme düzeylerine
(kategorilerine) göre dağılımını gösteren serilere nitel dağılma serileri denir
77_Zaman Serisi Nedir? Zamana bağlı bir değişkenin zaman değişkeninin uygun ölçme düzeylerine göre aldığı değerlerin alt alta (kronolojik olarak) sıralanmasıyla oluşturulan serilere zaman serisi denir.


78_Zaman Serisi Bileşenleri Dört Başlık Altında İncelenebilir. Bunlar
trend, mevsimsel dalgalanma, konjonktürel dalgalanma ve düzensiz dalgalanmalardır.
Trend, zaman serisi gözlem değerlerinde uzun zaman dönemi içerisinde artma ya da azalma yönündeki genel eğilim olarak tanımlanır. Eğilim, artma yönünde ise artan trend, azalma yönünde ise azalan trend adını alır.
Mevsimsel dalgalanma, coğrafi anlamda mevsimin etkisiyle zamana bağlı değişkenin aldığı değerlerin birbirini izleyen yılların aynı aylarında veya aynı mevsimlerinde periyodik ve devri olarak bir artma bir azalma şeklindeki genel eğilimidir.
Zamana bağlı değişkenin gözlem değerlerinde devri fakat periyodik olmayan türden dalgalanmalara konjonktürel dalgalanma adı verilir Zaman içerisinde ilgilendiğimiz serinin gözlem değerleri üzerinde ekonominin yükselme ve daralma durumunda meydana gelen periyodik olmayan devri nitelikte artma ve azalma yönündeki dalgalanmalara konjonktürel dalgalanma adı verilir. Bu dalgalanmaya dünyada yaşanan finansal kriz nedeniyle üretimin düşmesi, işsizliğin artması örnek olarak gösterilebilir.
Düzensiz dalgalanma, zamana bağlı değişkenin gözlem değerleri üzerinde yangın, deprem, sel baskını, grev, lokavt ve benzeri gibi tesadüfi sebeplerin etkisiyle meydana gelen dalgalanmalardır
79_ Mekân Serisi Nedir? İlgilenilen değişkenin sahip olduğu değerlerin mekâna göre sınıflandırılması ile elde edilen seri, mekân serisi olarak adlandırılır.
80_ Birikimli Seri Nedir? Bir seride belirli bir değerden daha küçük veya belirli bir değerden daha büyük değerli kaç tane gözlem değeri (terim) olduğu bilgisini üreten serilere birikimli seriler adı verilir.
81_Grafik Nedir? Gözlem değerlerinin matematiksel ve bilimsel temellere sahip resim, şekil veya çizgilerle gösterimine grafik adı verilir.
82_Nicel Verinin Grafiksel Gösterimi İçin Sıklıkla Kullanılan Grafik Teknikleri Nedir? Histogram, frekans poligonu ve birikimli frekans poligonu ’dur.
82_Histogram Nedir? Frekans serilerinin grafiksel gösteriminde sıklıkla kullanılan teknik histogram grafiğidir. Alanları frekanslar ile gösterilen dörtgenlerin yan yana sıralanması ile ortaya çıkan kapalı şekile histogram adı verilir 83_Histogramı Kim Buldu? (Pearson, 1895).
84_Frekans Poligonu Nedir? Histogram oluşturan dörtgenlerin tepe orta noktalarının bir çizgi yardımıyla birleştirilmesiyle oluşturulan grafiğe frekans poligonu adı verilir.
85_Birikimli Frekans Poligonu Nedir? Belirli bir değerden daha küçük değere veya büyük değere sahip kaç tane gözlem değeri (birim) olduğu bilgisini üretmeye yarayan serilere birikimli frekans serileri, bu serilerin grafiksel gösterimine birikimli frekans poligonu denir.
86_Pasta Grafiği Nedir? Pasta grafiği, ilgilenilen nitel değişkenin ölçme düzeylerinin toplam birim sayısına göre paylarını göstermek için bir dairenin dilimlere ayrılması ile oluşturulan grafiktir.
87_Serpilme Grafiği Nedir? İki nicel değişken için derlenen verilerin bir koordinat sistemi içerisinde eşlenmiş olarak gösterimine serpilme grafiği adı verilir
88_ Serpilme Grafik Modelleri Şeması


Ünite - Ortalamalar, Değişkenlik Ve Dağılma Ölçüleri
89_ Ortalama Nedir? Serinin en küçük gözlem değeri ile en büyük gözlem değeri arasında yer alan, hesaplanabilir bir değerdir.
90_ Ortalamalarla İlgili Genel Gösterim Nasıl Gösterilir? Xmin ² ≤Ortalama ²≤ Xmax şeklinde yazılır.
91_ Homojenlik Nedir? Gözlem birimlerinden derlenen verilerin değerce bir birine benzemesi demektir. 92_ Ortalama Türleri Nasıldır?
93_ Duyarlı Ortalamalar Nedir?
Bu grupta yer alan ortalamaların ortak özellikleri;
Ortalama hesaplanırken serinin bütün gözlem değerleri dikkate alınır.
Gözlem değerlerinde meydana gelebilecek değişiklikten hemen etkilenirler.
Duyarlı ortalamalar içinde en çok bilinen aritmetik ortalama olmakla birlikte, geometrik ortalama ve kareli ortalama da bu grup içinde yer almaktadır.
94_ Aritmetik Ortalama Kaça Ayrılır? Ortalaması hesaplanacak serideki gözlem değerlerinin hepsi eşit önemde ise “Basit
Aritmetik Ortalama” farklı önemde ise “Tartılı Aritmetik Ortalama” söz konusudur
95_ Basit Aritmetik Ortalama Nedir? Ortalamalar içinde en yaygın biçimde kullanılan ortalama, aritmetik ortalamadır ve ortalama denildiğinde ilk akla gelen ortalama türüdür. Aritmetik ortalama, gözlem değerlerinin cebirsel toplamının gözlem sayısına bölünmesi ile hesaplanır.
96_ Evrenin Aritmetik Ortalaması Nasıl Gösterilir?
97_ Örneklem Aritmetik Ortalamas Nasıl Gösterilir?
98_ Uç Değer Nedir? Bir istatistik serisinde, diğer gözlem değerlerine göre, aşırı derecede küçük veya aşırı derecede büyük bir Değer varsa buna uç değer denir.
99_ Frekans Serilerinde Aritmetik Ortalama Nedir? Frekans serisi şeklinde düzenlenen bölünme serilerinin aritmetik ortalaması, gözlem değerlerinin frekanslarla(sıklıklar) çarpımları toplamının frekanslar toplamına oranı olarak tanımlanır. 100_ Frekans Serilerinde Aritmetik Ortalama Hangi Formülle Gösterilir?
101_ Aritmetik Ortalamanın Özellikleri Nelerdir?


102_ Tartılı Aritmetik Ortalama Nedir?

103_ Geometrik Ortalama Nedir? Geometrik ortalama GO simgesiyle gösterilir. Geometrik ortalama ile ilgili iki tanım yapılmaktadır:
Geometrik ortalama; gözlem değerleri çarpımının gözlem sayısına eşit dereceden köküne eşit olan ortalamadır
.
ii. G.O. gözlem değerlerinin logaritmalarının aritmetik ortalamasının anti-logaritması na eşit ortalamadır. Bu tanıma göre geometrik ortalama

104_ Kareli Ortalama Nasıl Gösterilir?
Kareli ortalama KO simgesiyle gösterilir ve şu formülü yardımıyla hesaplanır

105_ Duyarlı (Hassas) Olmayan Ortalamalar Nedir?
Duyarlı ortalamalar seriyi oluşturan gözlem değerlerinin herhangi birinde meydana gelen aşırı değişiklikten etkilenen ortalamalardır
106_ Medyan Nedir? Küçük değerden büyük değere doğru sıralanmış gözlem değerlerinden oluşan seriyi, gözlem sayısı bakımından iki eşit kısmi seriye ayıran değer, medyan ortalamadır.
107_ Medyan Hesaplama Sürecinin Adımlar Şunlardır?
Derlenen veriler küçükten büyüğe sıralanır.
Hesaplanacak medyan ortalama değerine karşı gelecek gözlem değeri sırası, şöyle belirlenir. Eğer gözlem sayısı (n)
tek sayıda ise hesaplanır ,bu değer medyan ortalamanın sıra numarasını gösterir ve ’inci sıradaki gözlem değeri medyan ortalamadır.
108_ Frekans Serisinin Medyan Ortalaması, İzleyen İşlem Sırası İle Hesaplanır. • Serideki gözlem değerleri küçükten büyüğe doğru sıralanır
“Den az” frekansları hesaplanır.
Gözlem sayısının (n) tek sayı ve çift sayı olması durumuna göre dizilerde açıklanan işlemler ile medyan ortalama hesaplanır. 109_ Gruplandırılmış Serilerde Medya Hesabında Bir Değişiklik Yapılmaksızın Aşağıdaki Formül Kullanılır:
110_ Gruplandırılmış Seride Medyan Hesabında Medyan Sınıfı Nasıl Belirlenir? Medyan seriyi iki eşit kısma bölen ortalama bir değerdir. Ancak küçükten büyüğe doğru sıralanmış seriyi dört, on ve yüz eşit kısmi seriye bölen ortalamalarda bulunmaktadır. Bunların genel adı “kantil” ortalamalardır.
111_ Mod Nedir? Seride en çok tekrarlanan gözlem değeri olarak tanımlanır.
112_ Gruplandırılmış Serilerde Mod Hesaplanırken Neye Dikkat Edilir? Medyan hesabında olduğu gibi formül kullanılır. Sınıf aralıklarının eşit olması hâlinde, mod hesabında izlenen işlem sırasına göre hesaplanır.
Öncelikle seride en yüksek frekansa sahip sınıf, mod sınıfı olarak kabul edilir.
Mod sınıfı belirlendikten sonra izleyen formül uygulanarak mod ortalama hesaplanır.

113_ Mod Formülleri Nasıl Gösterilir?



114_ Değişkenlik VE Dağılma Ölçüleri Nedir?

Ortalamalar (aritmetik. ort., medyan, mod vb.) bir seriyi özetlemek için gerekli olmakla birlikte, tek başlarına yetersiz kalırlar. Seriyi oluşturan gözlem değerlerinin birbirlerinden ve aritmetik ortalamadan ne derece uzaklaştıkları, değişkenlik ölçüsü ile belirlenir.

115_ Birçok Durumda Olduğu Gibi, Aşağıdaki Bazı Durumlarda Seriyi Oluşturan Gözlem Değerlerinin Değişkenlik Derecesinin Bilinmesi Büyük Önem Taşır.

Bir işletmede çalışanların verimliliğinin değişkenliği düşünülürse verimlilik ortalaması artırmak amaç olabileceği gibi, yavaş ve hızlı çalışanları ayırmakta özel amaç olabilir. Bu kişisel farklılıkları belirlemek için verimliğinin değişkenlik ölçüsüne ihtiyaç vardır.

Bir yatırımcı, ortalama getirilerin yanında, değişkenlik ölçülerini bilmesi hâlinde yatırım seçeneklerinin taşıdığı riski görerek daha sağlıklı karar verebilecektir.

Bir yönetici, işletmesi için uygulanan pazarlama stratejilerinden en uygun olanını, değişkenlik ölçüleri kullanarak seçebilir.

iki ayrı ülke, kişi başına düşen milli gelir itibari ile aynı ortalamaya sahip olabilir. Bu durumda iki ülkede refah seviyesi aynı gibi görünmekle birlikte çok farklı da olabilir. Ülkelerden birinde bireyler birbirlerine yakın gelire sahip iken diğer ülkede bireylerin gelirleri arasında uçurum olabilir. Sağlıklı bir kıyaslama yapabilmek için yine değişkenlik ölçülerine ihtiyaç vardır. Aynı aritmetik ortalamaya sahip iki seri, bütünüyle farklı dağılabilir. Örneğin, iki işletmede çalışanların yaşları aşağıdaki gibi olsun:

116_ Standart Sapma Nedir? Bir seriyi oluşturan gözlem değerlerinin aritmetik ortalamadan sapmalarının kareli ortalaması standart sapma olarak tanımlanır.

117_ Dizilerde Standart Sapma Hesaplanmasında



118_ Değişim Katsayısı Nedir? Bir serinin standart sapmasının aritmetik ortalamaya bölünüp 100 ile çarpılması sonucu elde edilen oransal bir ölçüdür

119_ Değişim Katsayı Sının İki Yaygın Kullanım Alanı Vardır:

Ölçü birimleri farklı olan iki veya daha çok serinin değişkenliğini karşılaştırmada kullanılır (kg. ile TL gibi).

Ölçü birimleri aynı ancak gözlem sayıları ve büyüklükleri farklı olan serilerin değişkenliğini karşılaştırmakta kullanılır. Özellikle küçük ve büyük işletmelerinçeşitli yönlerden kıyaslanması imkânını sağlar.

Ünite - Endeksler
120_ Endeks Nedir? Bir değişken veya değişkenler grubunun, zamana veya mekâna göre aldığı değerlerin oransal değişimlerini gösteren istatistiksel bir ölçüdür. Endekslerden oluşan seriye de endeks serisi denir 121_ Endeksin Genel Gösterimi Nasıldır?



122_ Endeks Türleri Nelerdir?

Mekân ve Zaman Endeksleri

Sabit ve Değişken Esaslı Endeksler

Basit ve Bileşik Esaslı Endeksler

Laspeyres, Paasche ve Fisher Endeksi

Uygulamada Önemli Bileşik Endeksler

123_ Mekân Endeksi Nedir? İlgilenilen değişkenin aldığı değerlerinin, mekândan mekâna değişkenin ortalama değerine göre değişiminin oransal bir göstergesidir

124_ Zaman Endeksi Nedir? Zaman serisinde, ilgilenilen değişkenin (veya değişkenlerin) zaman içindeki değişiminin oransal bir göstergesidir

125_ Sabit Esaslı Endeksler Nedir? Zaman serisindeki dönemlere ilişkin değişken değerlerinin, belirlenen sabit bir dönem değerine (temel devre değeri) göre değişimlerini gösteren oransal bir göstergesidir

126_ Değişken Esaslı Endeks Nedir? Temel devre, her yeni endeks değeri hesaplanırken değişiyorsa hesaplanan endeks değişken esaslı endekstir

127_ Basit Nedir? Tek bir değişkene ilişkin oransal değişimleri gösteren endekse basit endeks denir.

128_ Türkiye İstatistik Kurumunun (Tüik) Her Ay Hesaplayıp Duyurduğu Endeksler Nedir?

Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE), • Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) gibi.

129_ Bileşik Endesk Nedir? Birden fazla maddenin fiyat ve/veya miktarlarında meydana gelen oransal değişimleri gösteren endekse bileşik endeks denir.

130_ Basit Endekste, sadece bir malın ya fiyatı ya da miktarının bileşik endekste, birden fazla malın fiyatı ve/veya miktarı kullanılır.

131_ Bileşik Endeksin Hesaplanmasında Kullanılan Teknikler İzleyen Başlıklarda Toplanabilir:

Endeksler ortalaması

Ortalamalar endeksi

Laspeyres, Paasche ve Fisher endeksi

132_ Endeksler Ortalaması Nedir? Endeksler ortalaması, endekse girecek madde sayısının birden fazla olduğu durumda bu maddelerin fiyatında veya miktarındaki oransal değişimi gösteren endekstir.

134_ Endeksler Ortalaması Şöyle Hesaplanır:

Her bir madde için tek tek fiyat (veya miktar) endeksleri, sabit esaslı veya değişken esaslı endeks olarak hesaplanır.

Her devre için hesaplanan endekslerin aritmetik ortalaması alınır.

135_ Sabit Esaslı Bileşik Endeks Nedir? Birinci aşamada, sabit esaslı endeksler kullanıldıysa; ikinci aşamada hesaplanan endekse “sabit esaslı bileşik endeks” denir. Eğer, birinci aşamada değişken esaslı endeksler kullanıldıysa ikinci aşamada hesaplanan endekse de “değişken esaslı bileşik endeks” denir.

136_Ortalamalar Endeksi Nedir? Birden fazla maddenin fiyatının veya miktarının kullanıldığı diğer bir bileşik endeks yaklaşımıdır. Bu teknikte birden fazla seri tek bir seri hâline getirilir ve bunun üzerinden endeks değerlerine ulaşılır.

137_Ortalamalar Endeksi Şöyle Hesaplanır:

Her devre için farklı maddelerin aldığı değerlerin aritmetik ortalamaları bulunarak tek bir değişken için seri oluşturulur.

Bu seri için ya sabit esaslı bileşik endeks ya da değişken esaslı bileşik endeks hesaplanır ve yorumlanır.

138_Basit Endekslerin Tartılı Aritmetik Ortalaması Üç Teknikle Hesaplanır:

Laspeyres Endeksi

Paasche Endeksi

Fisher Endeksi

139_ Laspeyres Endeks Nedir? Bileşik endeks hesaplamasında tartı olarak temel devre değerlerini (fiyat veya miktar) alan endekse Laspeyres (fiyat veya miktar) endeksi denir.

140_ Paashe Endeks Nedir? Bileşik endeks hesaplamasında, tartı olarak hesaplaması yapılan devre değerlerini (fiyat veya miktar) alan endekse Paashe (fiyat veya miktar) endeksi denir.

141_ Fisher Endeksi Nedir? Laspeyres ve paasche indekslerinin geometrik ortalaması alınarak hesaplanan endekse fisher endeksi denir.

142_Bileşik Endekslerden En Çok Bilineni Hangisidir? Türkiye istatistik Kurumu (TÜiK) tarafından her ay hesaplanan ve duyurulan “Tüketici Fiyatları Endeksi” (TÜFE) ve “Üretici Fiyatları Endeksi” (ÜFE)’ dir. Bu endeksler enflasyon oranı olarak adlandırılmaktadır.

TÜFE, hane halklarının tüketime yönelik mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki değişimini ölçen bir endekstir. Amacı, piyasada tüketime konu olan 447 maddenin, ay veya yıl içerisinde fiyatlarının oransal değişmelerinin ortalamasını belirlemektir. Bu endeksin hesaplanmasında, zincirleme laspeyres tekniği kullanılmaktadır.

ÜFE, ülke ekonomisinde üretimi yapılan ve yurt içinde satışa konu olan ürünlerin üretici fiyatlarının ay veya yıl içerisindeki değişmelerini ölçen endekstir.Bu endeks bugün için 785 madde ele alınarak hesaplanmaktadır.

Hesaplamada kullanılan teknik, TÜFE hesaplamasında olduğu gibi, zincirleme laspeyres tekniğidir



Ünite - Olasılık Kuramı
143_ Olasılık Nedir? Bir olayın ortaya çıkma şansını ifade eden, sıfır ile bir kapalı aralığın da (0 ve 1 dahil) bir değerdir.

144_Olasılık Değerleri Nasıl Gösterilir?, 0,50; 0,34 ya da 0,83 gibi ondalıklı sayılarla gösterilebileceği gibi, 4/7, 64/100 ya da 8/10 gibi kesirli sayılarla da ifade edilebilir

145_ Olasılık İncelemelerinde Hangi Kavramlar Ortaya Çıkar? Deneme, sonuç, örneklem uzayı ve olay olmak üzere dört temel kavram karşımıza çıkar.

146_ Deneme Nedir? Çeşitli olası gözlemlerden yalnızca birinin gerçekleşmesi ile sonuçlanan sürece deneme adı verilir. 147_Örneklem Uzayı Adı Nedir? Bir denemenin tüm olası sonuçlarından oluşan kümeye örneklem uzayı adı verilir ve bu küme S harfi ile ifade edilir. Denemenin olası tüm sonuçlarına örneklem uzayının bir elemanı karşılık gelir. Bu elemana da örneklem uzayı noktası adı verilir

148_ Olay Adı Nedir? Bir denemenin bir ya da daha fazla sonucundan oluşan kümeye ise bir olay adı verilir. Dolayısıyla, örneklem uzayının herhangi bir alt kümesi, bir olay olacaktır.

149_ Deneme, Sonuç, Örneklem Uzayı Ve Olaylara İlişkin Bazı Örnekler Verilmektedir.


150_Olasılık Tanımları Nelerdir?

Klasik Olasılık

Deneysel Olasılık

Öznel (Subjektif) Olasılık

151_ Olasılık Tanımlarına İlişkin Nasıl Yaklaşım Vardır? Nesnel (objektif) ve öznel (subjektif) olasılık olmak üzere iki yaklaşım bulunur.

152_ Klasik Olasılık Nedir? Klasik olasılık tanımı, bir denemenin sonuçlarının eşit olasılıklı olduğu varsayımına dayanır. Klasik bakış açısıyla, bir olayın gerçekleşme olasılığı ilgilenilen sonuçların sayısının, olası tüm sonuçların sayısına bölünmesi yoluyla hesaplanır. P(A)=

153_Eğer Bir Olaylar Kümesi Bütüne Tamamlayan Olaylardan Oluşuyorsa ve bu olaylar aynı zamanda karşılıklı ayrık olaylar ise olayların gerçekleşme olasılıkları toplamı 1’e eşittir

154_ Deneysel Olasılık Nedir? Olasılık tanımlarından bir diğeri, göreli frekanslara dayalı olarak yapılır. Bu yaklaşımda bir olayın gerçekleşme olasılığını hesaplamak için, geçmişte benzer olayların gerçekleşme sayısının oranına bakılır. P

155_ Öznel (Subjektif) Olasılık Nedir? Belirli bir olayın gerçekleşme olasılığının, eldeki mevcut bilgilere dayalı olarak belirlendiği olasılık yaklaşımıdır

156_Olasılık Hesaplama Kuralları Nedir?

Toplama Kuralları

Çarpma Kuralları ve Koşullu Olasılık

157_Toplama Kuralları Nedir?

Özel Toplama Kuralı

Tümleyen Kuralı

Genel Toplama Kuralı

158_ Özel Toplama Kuralı Nedir? Özel toplama kuralı, yalnızca karşılıklı ayrık olaylar için uygulanabilir. Eğer A ve B olayları karşılıklı ayrık olaylar ise özel toplama kuralına göre bu olaylardan birinin veya diğerinin gerçekleşme olasılığı, bu olayların ayrı ayrı gerçekleşme olasılıklarının toplamına eşittir.

159_ Özel Toplama Kuralına İlişkin Eşitlik Nedir? P(A veya B) = P(A)+P(B)

160_ Tümleyen Kuralı Nedir? Bir olayın gerçekleşme olasılığının, bu olayının gerçekleşmeme olasılığının 1’den çıkarılması yoluyla belirlendiği kuraldır. A olayının gerçekleşme olasılığı P(A), gerçekleşmeme olasılığı ise P(A) ile gösterilirse bu iki olasılığın toplamının 1 olacağı kolaylıkla tahmin edilebilir

161_ Tümleyen Kuralına İlişkin Eşitlik Nedir? P(A)+ P() =1

162_ A Ve Olayları Karşılıklı Ayrık Ve Bütüne Tamamlayan Olaylardır. Bu nedenle bu iki olayın olasılıkları toplamı 1’e eşittir.

163_ Ortak Olasılık Nedir? İki ya da daha fazla olayın aynı anda gerçekleşme şansını ölçen olasılıktır. 164_ A Ve B Gibi İki Olay İçin Genel Toplama Kuralı Nedir? P(A veya B) = P(A)+P(B)-P(A ve B) 165_Çarpma Kuralları Ve Koşullu Olasılık Nedir?

Özel Çarpma Kuralı

Koşullu Olasılık

Genel Çarpma Kuralı

166_ Bağımsızlık Nedir? Bir olayın gerçekleşmesinin, bir diğer olayın gerçekleşme olasılığını etkilememesi durumunda bu iki olaya bağımsız olaylar adı verilir.

167_ Koşullu Olasılık Nedir? B olayının gerçekleştiği bilindiğinde, A olayının gerçekleşme olasılığına koşullu olasılık adı verilir ve bu olasılık P(A|B) ile gösterilir. P(A|B) ifadesi, “B bilindiğine göre, A’nın koşullu olasılığı” olarak okunur.

168_ Genel Çarpma Kuralı Nedir? Herhangi iki olay bağımsız olmadığında, bu iki olayın ortak olasılığını hesaplamada kullanılan kuraldır.

169_ Sayma Kuralları Nelerdir?

Saymanın Temel ilkesi

Permütasyon Kuralı

Kombinasyon Kuralı

170_ Saymanın Temel İlkesi Nedir? Eğer bir işlem m farklı yolla, bir başka işlem de n farklı yolla gerçekleşebiliyorsa bu iki işlem birlikte m x n farklı yolla gerçekleşir.

171_ Permütasyon Kuralı Nedir? Saymanın temel ilkesi iki ya da daha fazla grup için olası düzen sayısını bulmada kullanılırken fermütasyon kuralı, yalnızca bir nesne grubu için olası sıralama sayısını bulmada kullanılır.

172_ Permütasyonda, sıralanan nesnelerin dizildiği sıra önemlidir.

173_ Toplam Farklı Permütasyon Sayısını Elde Etmek İçin Gerekli Eşitlik Nedir?



174_ Kombinasyon Kuralı Nedir? Seçilecek nesnelerin diziliş sırası önemli değilse yapılan her bir seçime bir kombinasyon adı verilir.

175_ Kombinasyon Kuralı Nasıl Hesaplanır?



176_ Rassal Değişken Nedir? Denemeden denemeye farklı değerler alan ve aldığı bu değerleri belli bir olasılıkla alan değişkenlere rassal değişken adı verilir. Rassal değişkenler genellikle X,Y, Z, ... gibi büyük har şerle, değişkenin aldığı değerler ise x, y, z, ... gibi küçük harşerle belirtilir.

177_ Rassal Değişkenler Kaça Ayrılır? Kesikli ve sürekli rassal değişkenler olmak üzere iki şekilde ortaya çıkarlar.

178_ Kesikli Rassal Değişken nedir? Sonlu ya da sayılabilir sayıda farklı değeri bulunan rassal değişkenlere kesikli rassal değişken adı Örneğin, 1’den 10’a kadar ondalıklı değerlerle değerlendirilen bir sınav sonucunda öğrenciler, 3,5; 8,9 ya da 6,7 vb.

gibi notlar alabilir. 5,5 ve 5.6’da olduğu gibi, alınan notlar arasında 0,1 puanlık uzaklıklar olacağı için öğrencilerin aldığı notlar kesikli rassal değişkendir.

179_ Sürekli Rassal Değişken Nedir? Sayılamayacak ya da sonsuz sayıda olası değeri bulunan ve bir sayı aralığı ya da aralık kümesi üzerinde tanımlanan rassal değişkenlere sürekli rassal değişken adı verilir

Örneğin, hassas bir derece ile ölçülen vücut sıcaklıkları 36,36 °C, 37,23 °C gibi değerler alabildiği için sürekli rassal

değişkendir. Ankara-Eskişehir hattında yüksek hızlı trenin sefer tamamlama süreleri 01:32:08, 01:29:44 vb. gibi değerler alabilir. Burada, sefer tamamlama süresi sürekli bir rassal değişkendir.

180_ Olasılık Dağılımları Nedir? Bir denemedeki olası tüm sonuçların ve bu sonuçların her birine ilişkin olasılıkların yer aldığı listeye olasılık dağılımı adı verilir. Olasılık dağılımlarında, herhangi bir denemede ortaya çıkabilecek tüm değerlerin tanım bölgesi verilir

181_ Olasılık Dağılımlarının İki Temel Özelliği Bulunur. Bunlar:

Belli bir sonucun olasılığı 0 ile 1 kapalı aralığında değerler alır.

Tüm karşılıklı ayrık olayların olasılıkları toplamı 1’e eşittir.

182_ Kesikli Rassal Değişkenler İçin Olasılık Dağılımları Nedir? Eğer X kesikli bir rassal değişken ise X’in olasılık dağılımı, rassal değişkenin alabileceği tüm olası x değerlerine ilişkin olasılıkların yer aldığı listedir.

183_Kesikli Bir Olasılık Dağılımının Ortalama, Varyans Ve Standart Sapması Nedir? Ortalama, eldeki verilerin merkezî eğilimini verirken varyans ve standart sapma değeri verinin değişkenliğini tanımlamada kullanılır. Benzer biçimde, olasılık dağılımları da ortalaması ve varyansıyla birlikte verilir. Bir olasılık dağılımının ortalaması ile, varyansı 2 ile ve standart sapması ile gösterilir.

184_ Kesikli Olasılık Dağılımları İçin Ortalama Eşitliği

185_ Binom Dağılımı Nedir? Kesikli olasılık dağılımları arasında uygulamalarda en sık rastlanan olasılık dağılımıdır. Dağılımın en önemli özelliği, aynı koşullarda tekrarlanan denemelerin her tekrarında yalnızca iki olası sonuç bulunur

186_ Binom Dağılımının Özellikleri Özetlenecek Olursa; • a)Denemeler, daima aynı koşullarda tekrarlanmalıdır.

b) Yapılacak her denemenin sonunda, var olan karşılıklı ayrık iki sonuçtan yalnızca biri ortaya çıkmalıdır. Bu sonuçlardan biri ilgilenilen sonuç, diğeri ise bunun tümleyeni olan ilgilenilmeyen sonuçtur.

c) Rassal değişken, sabit sayıda denemedeki ilgilenilen durumun sayısını belirtir.

d) Tek bir denemede ilgilenilen sonucun gerçekleşme olasılığı, tüm denemelerde aynı kalmalıdır.

e) Denemeler birbirinden bağımsız yapılmalıdır.

187_ Sürekli Rassal Değişkenler İçin Olasılık Dağılımları Nedir? Sürekli olasılık dağılımları, bir nesnenin uzunluğu, ağırlığı, sıcaklığı gibi aldığı değerleri genellikle bir ölçüm sonucunda alan sürekli rassal değişkenlere ilişkin dağılımlardır.

188_ Sürekli Rassal Değişkenler, belli bir aralıkta sonsuz sayıda değer alırlar. Dolayısıyla, sürekli rassal değişkenin belli bir değeri alma olasılığı yerine, belli bir aralıkta yer alma olasılığı hesaplanır.

189_ Normal Dağılım Nedir? İstatistik teorisinde kullanılan temel olasılık dağılımlarından en önemlisi olan normal dağılımın günlük yaşamda pek çok uygulamasıyla karşılaşılı

190_ Normal Dağılım Nedir? Örnekleri bir fabrikada üretilen ürünlerin raf ömürleri, şirket çalışanlarının aylık performans puanları,bir nakliye aracına yüklenen ürünlerin toplam ağırlığı vb. gibi sürekli değişkenlerin birçoğunun dağılımı normal dağılıma uyar. Bununla birlikte, istatistiksel analiz tekniklerinin büyük bir kısmında, evren dağılımının normal dağılıma uyduğu varsayımı kullanılır

191_ Normal Olasılık Dağılımı; Eşitliği



192_ Z Değeri Nedir? Seçilen bir X değeri ile aritmetik ortalama (µ) arasındaki farkın, standart sapma (α)’ya oranına z değeri adı verilir

193_ Z Değerleri, X gözlem değerlerinin aritmetik ortalamadan kaç standart sapma uzaklıkta olduğunu belirten değerlerdir.




Ünite - Örnekleme Ve Bazı Örnekleme Dağılımları
194_Tam Sayım Nedir? Planlanan bir istatistiksel araştırma için tanımlanan sonlu evrenin bütün birimleri üzerinden araştırmaya konu olan değişkenler itibariyle veri derleniyorsa yapılan işleme tam sayım denir.

195_ Parametre Nedir? Tam sayım sonucu elde edilen veriler kullanılarak hesaplanan sayısal değerlere parametre denir

196_Örneklem Nedir? Evrenden belirli yöntemlerle seçilmiş olan ve seçildiği evreni temsil ettiği düşünülen birimler kümesidir.

197_Örneklemeyi Gerekli Kılan Nedenler Nedir?

Evrenin sonsuz evren olması. Tanımlanan evrenin sonsuz evren olması durumunda tam sayım mümkün olmaz. Çünkü incelenecek birimler X rassal değişkeninin teorik olasılık dağılımının türettiği sonuçlardır.

Evrenin sonlu evren olması. Daha önce de açıklanmış olduğu gibi tanımlanan evren sonlu evren olduğunda evrenle ilgili bilgiler hem tam sayım uygulayarak hem de örneklemeye başvurularak elde edilebilir

198_Evrenin Sonlu Evren Olması.Durumda Tam Sayım Mı, Örnekleme Mi Uygulanacağına Karar Verebilmek İçin Aşağıdaki Kriterler Değerlendirilir.

Maliyet: Örnekleme bütçesi, örneklemeyi tam sayıma tercih etmede en önemli belirleyicidir. Örnekleme tam sayıma göre daha az maliyetle bilgi üretme imkanı sağlar

Zaman: Bir araştırma sonunda ulaşılacak bilgiye duyulan ihtiyacın zaman sınırları, araştırmanın tam sayımla mı yoksa örneklemeyle mi yapılacağına karar verirken değerlendirilecek diğer önemli bir etkendir.

Doğru veri elde etme: Her ne kadar tam sayım yapılınca kesin, doğru bilgiye ulaşılır denilse de tam sayımın yapılabilmesi için gerekli olan sayıda veri derleme aracı ve istenen özelliklere sahip, veri derleme hatası yapmayacak gözlemci ya da görüşmeci bulmak ya da yetiştirmek oldukça zor hatta olanaksızdır. Bu nedenlerle örnekleme uygulamaları tam sayıma göre daha doğru veri derleme ve daha doğru bilgi üretme imkânı verir.

incelenecek birimlerin fiziksel zarara uğraması: Tanımlanan evrende yer alan birimler, veri derlemek ya da ölçüm yapmak amacıyla fiziksel zarara uğratılıyorsa örneklemeye başvurmak zorunludur

Evreni oluşturan birimlerin değişkenliği: Evreni oluşturan birimler araştırmaya konu olan değişkenler bakımından heterojen olduğunda mümkün ise tam sayım yapmak, değil ise büyük hacimli örneklem seçmek gerekir.

199_Örneklem İçin Birim Seçme Yöntemleri Nedir? Örnekleme girecek birimlerin seçiminde kullanılan yöntemler keyfi seçim yöntemi ve rassal seçim yöntemi şeklinde sınıflandırılmaktadır.

200_Keyfi Seçim Nedir? Örneklem oluşturulurken tanımlanan evreni oluşturan birimler arasında fark gözetilir, yani bütün birimlere bilinen bir olasılıkla seçilme şansı verilmez ise bu türden birim seçimine keyfi seçim adı verilir.

201_Sonlu Evrenlerde Rassal Örneklem Seçimi Nedir? Sonlu evrenlerde rassal birim seçim imkânı veren iki seçim uygulaması bulunmaktadır. Bunlar kura seçimi ve sistematik seçimdir.

202_Rassal Birim Seçimi İçin Kura Usulü Uygulanacak İse Aşağıdaki Adımlar İzlenir:

Tanımlanan evrenle ilgili oluşturulacak güncel çerçevedeki bütün birimlere birden N e kadar numara verilir. Bu numaralar fişlere yazılır ve bir torbaya veya bir kaba atılır.

Fişler iyice karıştırıldıktan sonra n tane fişin çekilmesi işlemine başlanır. Çekilen fiş her çekilişten sonra torbaya iade edilir veya edilmez. Çekilen fiş torbaya iade ediliyorsa birim seçimine iadeli seçim, iade edilmiyorsa iadesiz seçim adı verilir.

Seçilen n sayıdaki birim örneklemi oluşturur.

203_Eğer Rassal Seçim İçin Sistematik Seçim Uygun Görülürse Aşağıdaki Aşamalar İzlenir:

Güncel çerçevedeki birimler birden N ye kadar numaralandırılır.

Örneklem hacmi belirlenir.

k = N / n oranı hesaplanır. Bu oran “büyütme faktörü” olarak isimlendirilir.

1, 2, ….. , k adet sayı arasından rassal olarak bir sayı çekilir. Çekilen sayı aile gösterilsin. a, örnekleme girecek birinci birimin sıra numarasını gösterir.

a’ıncı, a + k’ıncı, ….. , a + (n – 1)k’ıncı sıra nolu birimlerin seçilmesiyle n hacimli örneklem oluşturulur.

204_Olasılıklı Örneklemenin Üç Önemli Üstünlüğü Vardır:

Örneklemden elde edilen verilerden hesaplanan istatistikler evren parametreleri hakkında genelleme yapmak üzere kullanılabilir.

Örneklem hatasının büyüklüğü hakkında bilgi elde edilebilir.

Keyfi seçimde söz konusu olabilecek yanlılık (sistematik hata) giderilmiş olur.

205_Örnekleme Sürecinin Aşamaları Nelerdir?

Genel olarak örnekleme süreci 5 aşamadan oluşmaktadır.

Evrenin Tanımlanması

Çerçevenin Belirlenmesi

Örnekleme Yönteminin Seçilmesi

Örneklemenin Uygulanması

Örneklem Hacminin Belirlenmesi

206_Evrenin Tanımlanması Nedir? Örnekleme süreci evrenin tanımlanmasıyla başlar ve bir araştırma sürecinde araştırmacının ilk yapacağı işlerden biridir. Evrenin tanımlanması genel olarak örnekleme birimi, gözlem birimi, yer ve zaman kavramlarıyla yapılmaktadır.

207_Örnekleme Ve Gözlem Birimi Aynı Olduğu Zaman Araştırmalarda Sadece Birim Kavramı Kullanılmaktadır. 208_Bir Araştırmanın Evrenini Tanımlarken Neler Olur? Açıklık, kesinlik, amaca uygunluk ve örnekleme uygulaması için güçlük yaratmaması gibi ilkelerin de göz önünde bulundurulması gerekir.

209_Çerçevenin Belirlenmesi Nedir? Çerçeve sonlu bir evrenin bütün birimlerinin kayıtlı olduğu bir listedir, tablodur veya cetveldir.

210_Çerçeve Olarak Kullanılabilecek Araçlar Nelerdir? Nüfus kayıtları, seçmen kütükleri, tapu ve sicil kayıtları, ticaret ve sanayi odaları üye listeleri, ekonomik büyüklüklerine göre sanayi kuruluşlarının listesi, telefon rehberi, öğrenci kayıt listeleri, su, elektrik abonelik listeleri vb.

211_Sonsuz Evrenler İçin Yapılaak Örnekleme Uygulamalarında Çerçeve Söz Konusu Olmaz.

212_Örnekleme Yönteminin Seçimi Örneklemeye girecek birimlerin belirlenmesine imkan veren yöntemlere örnekleme yöntemleri denir.

213_Örneklem Hacminin Belirlenmesi Nedir? Örneklem hacmi, örnekleme girecek birimlerin sayısını gösterir ve “n” simgesiyle gösterilir.

214_Nitel Değerlendirmede Esas Olan Faktörler

Evrenin homojenliği: Ele alınan evrenin ilgilenilen değişken bakımından homojen ya da heterojen olması örneklem hacminin belirlenmesine etki eder. Eğer evrenin bütün birimleri ilgilenilen değişken itibariyle aynı değere sahipse bir birimin incelenmesi amaca ulaşmak için yeterlidir. Ancak birimlerin özellikler bakımından farklılığı artıkça evreni temsil edebilecek bir örneklem oluşturabilmek için örneklem hacminin de giderek büyümesi gerekir.

Araştırmada verilecek kararın önemi: Önemli kararlar için olabildiğince çok veriye ve ayrıntılı bilgiye gereksinim vardır. Bu gibi durumlar büyük hacimli bir örneklem üzerinde araştırma yapmayı gerekli kılar. Ancak örneklem hacmi arttıkça maliyet ve gereksinim duyulan zaman ve nitelikli personel sayısı da artar. Burada dikkat edilmesi gereken husus, bir yandan küçük hacimli örneklem oluşturmak suretiyle bu örneklemin evreni temsil etmesi bakımından yetersiz kalmasını engellemek, diğer taraftan da gereksiz yere çok büyük hacimli örneklem seçerek zaman ve maliyet yönünden kayba uğramamak için uygun büyüklükte bir örneklem hacmini belirlemektir. Örneklem hacmi arttıkça örnekleme seçilecek her yeni birimin alınacak kararın, yapılacak tahminin doğruluğuna katkısının azalabileceğini dikkate almak gerekir.

Araştırmanın yapısı: Araştırmanın doğası da örneklem hacmi üzerinde etkilidir. Uygulamada genellikle nitel araştırmalarda küçük hacimli örneklemlerde, nicel araştırmalarda ise örneğin betimsel araştırmalarda daha büyük hacimli örneklemlerle çalışılır. Ayrıca araştırmalarda değişken sayısı arttıkça örneklem hacminin artırılması bilginin niteliği açısından ihtiyaç olur. Örneğin çok değişkenli analiz teknikleri ve yöntemlerinin kullanıldığı araştırmalarda örneklem hacmi büyük olmalıdır. 215_Örnekleme Yöntemleri Nedir?



216_Olasılıklı Olmayan Örnekleme Nedir? Birim seçiminin keyfi olarak yapıldığı örneklemedir.

217_Uygulamada Sıkça Kullanılan Ve Aşağıda İncelenen Bu Yöntemlerin Ortak Özellikleri:

Örneklem için birim seçimi keyfidir.

Örneklem hacmi keyfi olarak belirlenir.

Örneklemden hesaplanan istatistikler evren parametreleri hakkında genelleme amacıyla kullanılamaz.

218_Kolayda Örnekleme Nedir? Araştırma konusu ile ilgili olan ve doğru yerde, doğru zamanda bulunan birimler arasından keyfi olarak birimler seçiliyorsa yapılan örneklemeye kolayda örnekleme denir.

219_Yargısal Örnekleme Nedir? Evrenden temsili örneklem oluşturacağına inanılan kriterlere dayalı olarak birimlerin seçilmesi işlemine yargısal örnekleme denir.

220_Kota Örneklemesi Nedir? Örneklem için birim seçiminin keyfi olarak yapıldığı yöntemlerden biri de kota örneklemesidir 221_Kota Örneklemesi Sürecindeki Adımlar Aşağıdaki Gibidir:

Evren hacmi N ve tabaka hacimleri Nh , (Tabaka sayısı h=1, 2, ...) belirlenir.

Örneklem hacmi n keyfi olarak belirlenir.

Her tabakanın, evren hacmi içindeki oranı Nh / N belirlenir.

Her tabakada keyfi seçimle nh = (Nh / N) . n sayıda birim seçilir ve bu seçilen birimler örneklemi oluşturur. 222_Kartopu Örneklemesi Nedir? Kartopu örneklemesi, özellikle bir çerçevenin mevcut olmaması ya da oluşturulmasının imkânsız olduğu durumlarda faydalı bir örneklemedir Bu örnekleme, endüstriyel ürün alan ve satanlar hakkında yapılacak araştırmalarda da kullanılabilir

223_Sonlu Bir Evrenden İadesiz Seçimle N Hacimli Bir Rassal Örneklem Oluşturmak İçin Aşağıdaki Adımlar İzlenir:

Güncel çerçeve temin edilir ya da hazırlanır.

Örneklem hacmi belirlenir.

Çerçevede yer alan n sayıdaki birime tanımlayıcı numara ya da işaret verilir.

Evrendeki her birime eşit seçilme şansı vermek suretiyle örnekleme girecek birinci birim rassal seçim araçları kullanılarak belirlenir.

Geriye kalan (N - 1) birimin her birine yine eşit şans vermek suretiyle ikinci birim seçilir.

Bu birim seçim süreci n hacimli örneklem seçilinceye kadar tekrarlanır. Bu birimin seçilmesi olasılığı 1 / (N-1) olur 224_Örnekleme Planlarında Basit Rassal Örnekleme Yöntemlerinin Tercihlerini Etkileyen Önemli Sınırlayıcılar Vardır.

Bunlardan birincisi güncel bir çerçeve oluşturma ya da hazırlama güçlüğüdür.

İkincisi evrenin birimleri geniş bir coğrafi alana yayılmışsa basit rassal örnekleme uygulaması çok zaman alır ve veri derleme maliyeti giderek artar.

Üçüncüsü evren homojen değilse basit rassal örneklem sonuçlarının başarısı diğer olasılıklı örnekleme yöntemleri sonuçlarının başarısından düşüktür.

225_Tabakalı Örnekleme Nedir? Evren birimlerinin tabakalara ayrıldığı ve her tabakadan rassal seçimle örneklemin oluşturulduğu örneklemedir.

226_Tabakalı Örnekleme 4 Aşamalı Bir Süreçtir: • Tabakalama kriterinin belirlenmesi

Tabakaların oluşturulması.

Tabakalar dan birimlerin seçilmesi.

Verilerin derlenmesi.

227_Sistematik Örnekleme Nedir? Örneklem için birim seçimi aşağıda ele alınan bir sistematiğe uygun olarak yapılan örnekleme sürecine sistematik örnekleme adı verilir.

228_Bir Sistematik Örneklem Oluşturmak İçin Aşağıdaki Adımlar İzlenir:

Evrendeki birimler 1’den N’ye kadar numaralandırılır.

Araştırma için yeterli olacak örneklem hacmi n belirlenir.

büyütme faktörü hesaplanır. Bu oran örnekleme aralığını gösterir.

1 ile k arasında bir tamsayı rassal olarak seçilir. Bu sayı a ile gösterilirse a örnekleme girecek birinci birimin sıra numarası olur.

a’ıncı birimi k aralıklarıyla izleyen a + k’ıncı , a + 2k’ıncı , ... , a + (n - 1)k’ıncı sıra nolu birimler örnekleme seçilir ve n hacimli sistematik örneklem oluşturulur.

Oluşturulan örneklemden elde edilen veriler kullanılarak gerekli istatistikler hesaplanır.

229_Çok Aşamalı Küme Nedir? Bir kümeleme aşaması ile gözlem birimlerine ulaşılıyorsa tek aşamalı kümeleme, iki veya daha fazla kümeleme aşaması ile gözlem birimlerine ulaşılıyorsa çok aşamalı kümeleme adı verilir.

230_Tek Aşamalı (Küme) Örneklemesi Sürecinde Aşağıdaki Adımlar İzlenir.

İlgilenilen evrendeki birimler genellikle coğrafi kritere göre kümelere ayrılır. Bu, birinci düzey kümelemedir. Kümeler doğal olarak belirli bir mekânda var olan birimlerden oluşur. Küme sayısı “M” simgesiyle gösterilir. Üniversiteler, banka şubeleri, lojistik firmaları, kamu kurumları, ortaöğretim okulları birer kümedir. Örneğin ortaöğretim kurumlarını ele alalım. Bu okulların öğrencileri, sınıfları, öğretmenleri kümeleri oluşturur.

Kümeler arasından rassal seçimle “m” sayıda küme seçilir.

Seçilen kümelerdeki birimlerin toplamı tek aşamalı küme hacmini gösterir.

231_ Örnekleme Dağılımı Nedir? Rassal örneklemden hesaplanan iˆ istatistiğinin olasılık dağılımına bu istatistiğin örnekleme dağılımı denir.

Ünite - İstatistiksel Tahminleme Ve Karar Alma
232_Tahminleme Nedir? Bir rassal örneklemden hesaplanan istatistikler yardımıyla ilgili evrenin parametre değerinin araştırılmasına tahminleme denir.

233_Bir Tahminleme Sürecinde Aşağıdaki Aşamalar İzlenir:

Tanımlanan evrenden önceden belirlenen n hacimli rassal bir örneklem seçilir. Örneklemdeki birimler üzerinden veriler (gözlem değerleri) derlenir.

Derlenen bu gözlem değerleri kullanılarak tahminlenecek parametre için bilgi üretecek istatistikler hesaplanır.

Parametre için bilgi üreten istatistiğin örnekleme dağılımının özelliklerinden yararlanılarak parametre değeri tahminlenir.

234_İstatistiksel Tahminleme Türleri Nedir? İstatistiksel tahminleme, nokta ve aralık tahminlemesi olarak sınıflandırılır. 235_ Nokta Tahminlemesi nedir? Bir rassal örneklemden hesaplanan istatistiğin değerini, ilgili evren parametre değerine eşit kabul eden tahminleme sürecine Nokta Tahminlemesi denilir.

236_Tahminleme Sürecinde Aşağıdaki Aşamalar İzlenir:

Tanımlanan evrenden, belirlenen n birimlik (hacimli) bir basit rassal örneklem seçilir.

Bu örneklemdeki birimler üzerinden ilgilenilen değişken itibariyle veriler derlenir.

Bu veriler kullanılarak tahminlenecek parametre için tahminleyici olan istatistik hesaplanır.

Son olarak bu istatistiğin değerinden yararlanarak parametresi için tahminleme yapılır.

237_Aralık Tahminlemesi Nedir? Bilinmeyen evren parametresini, istenen bir olasılıkla, simetrik bir aralıkta tahminleme sürecine, aralık tahminlemesi denilir.

238_Güven Düzeyi Nedir? Güven aralığının tahmininde parametre değerini kapsayan olasılığa güven düzeyi denilir. 239_Bir Aralık Tahminlemesi Sürecinde, Güven Sınırları A Ve Ü’nin Tahminlenebilmesi İçin Şu Adımlar İzlenir.

Güven düzeyi G.D.=1-α belirlenir. Uygulamada genellikle güven düzeyi G.D.=1- , %95 ya da % 99 olarak seçilmektedir. Güven düzeyi tanımlanan evrenden, n hacimli, mümkün pek çok farklı örneklemler çekilirse bu, örneklemler için hesaplanan güven aralıklarının, parametreyi kapsama olasılığını gösterir. Bu nedenle, parametreyi kapsayan güven aralıkları, doğru güven aralığı olarak isimlendirilir. Burada anlamlılık düzeyini gösterir. Güven düzeyi örneğin % 95 seçildiğinde, anlamlılık düzeyi = 1 - 0.95 = 0.05 olur.

Hacmi n olan bir basit rassal örneklem seçilir. Tahminlenecek parametre için, bilgi üretecek iˆ istatistiği hesaplanır.

Bu istatistiğin dağılımıyla ilgili bilgilerden yararlanarak güven aralığı oluşturulur.

240_Evren Aritmetik Ortalamasının Aralık Tahminlemesi Nedir? Evren aritmetik ortalaması μ için 1-α güven sınırlarının ya da güven aralığının belirlenmesi işlemlerine μ’nün aralık tahminlemesi denir. 241_ Bu Tahminleme Sürecinde Şu Aşamalar İzlenir:



242_Hipotez Nedir? Karşılaşılan özel duruma ilişkin bir önermedir. İstatistiksel hipotez ise bir dağılımın evren parametresine ilişkin bir önermedir

243_Bazı İstatistiksel Hipotez Örnekleri Aşağıda Verilmiştir. Örnekler:

Günlük ortalama üretimi 750 kg. olan bir ilaç fabrikasında, uygulanan yeni üretim tekniği, ortalama üretimi arttırmıştır.

Bir üretim sürecinde üretilen tereyağı paketleri ortalama 500 gr. ağırlığındadır.

Bir yerleşim yerinde ikamet eden ailelerin %10’u alışverişlerini süper marketlerden yapmaktadır.

244_İstatistiksel Hipotez Testi Nedir? Örneklem istatistiklerini kullanarak bir hipotezin doğru olup olmadığını ortaya koymaya yönelik olarak yapılan çalışmadır

245_Hipotez Testi Türleri Nedir? Hipotez testleri, ilgilenilen değişkenin ölçülmesinde benimsenen ölçeğe bağlı olarak, parametrik hipotez testleri ve parametrik olmayan hipotez testleri şeklinde sınıflandırılırlar.

246_Hipotez Testleri Nedir? Parametrik testler değişkenlerinin ölçülmesinde eşit aralıklı ya da oranlı ölçeğin kullanıldığı hipotez testleridir

247_En Önemli Parametrik Testler Z Ve T Testleridir. Bu ünitede tek evren ya da tek örneklem ortalamasına ilişkin z ve t testleriyle tek evren ya da tek örneklem oranına ilişkin z testi ayrıntılı olarak incelenmiştir.



248_Hipotez Testi Sürecinin Adımları

Hipotezlerin İfade Edilmesi

Anlamlılık Düzeyinin Belirlenmesi

Verilerin Derlenmesi

Test istatistiğinin Seçilmesi

İstatistik sel Kararın Verilmesi

Probleme ilişkin Kararın Verilmesi

249_Sıfır Hipotezi Nedir? (H0), ilgili evren parametresinin bilinen değerinde herhangi bir farklılığın beklenmediğinin ifade edildiği hipotezdir.

250_Karşıt Hipotez Nedir? (H1), ilgili evren parametresinin bilinen değerinde istatistiksel olarak anlamlı farkların beklendiğini ifade eden hipotezdir.

251_Hipotez Testleri Nedir? H1 hipotezinin ifade ediliş şekline göre: “iki yönlü test”, “tek yönlü üst kuyruk testi” ve “tek yönlü alt kuyruk testi” olarak isimlendirilirler. Bu testlere ilişkin hipotezlerin ifade edilmiş biçimi aşağıda verilmiştir.



252_ Testin Anlam Düzeyi Nedir?α tipi hata yapmanın maksimum olasılığına testin anlam düzeyi adı verilir.

253_Tipi Hata Nedir? H0 doğruyken test sonucunda reddedilirse α(I.tip) tipi hata, H0 doğru değilken test sonucunda kabul edilirse β(II. tip) tipi hata gerçekleşmiş olur.

254_Evren Ortalamasına İlişkin Büyük Örneklem Testi Bu test türünde:

Örneklem rassal olarak seçilir.

Örneklem hacminin yeterli büyüklükte (n ³ 30) birimden oluştuğu ya da evren normal dağılımlı ve değişkenliğinin biliniyor olması gereklidir.

H0 : μ = μ0 hipotezi, seçilecek bir α anlamlılık düzeyi için test edilir.

255_ Evren Oranı Nedir? Daha önce de açıklandığı gibi, bir evrenin, ilgilenilen iki şıklı bir değişkeninin, herhangi bir şıkkına sahip birimlerinin oranına “evren oranı” denir



Ünite - Regresyon Ve Korelasyon Çözümlemesi


256_ Korelasyon Analizi Nedir? İki değişken arasındaki ilişkiyi tanımlamaya ve ölçmeye korelasyon analizi adı verilir.

257_ Regresyon Analizi Nedir? Bir veya birden çok değişkenin başka bir değişken üzerindeki ilişkisini açıklamaya regresyon analizi adı verilir.

258_ Regresyon Terimi Kim Tarafından Bulundu? 19. yüzyılda ingiliz istatistikçisi Francis Galton tarafından bir biyolojik inceleme için ortaya atılmıştır

259_ Regresyon Analizinde İki Farklı Değişken Tanımlamasına İhtiyaç Duyulmaktadır: Bunlar sırasıyla bağımlı ve bağımsız değişken kavramlarıdır.

260_ Bağımlı Değişken Nedir? Araştırmacının üzerinde çalıştığı değişken olup bu değişken üzerinde meydana gelen değişimlerin ya da bu değişkenin toplam değişkenliğinin açıklanılmasına çalışılmaktadır.

261_ Bağımsız Değişken Ya Da Değişkenler İse Nedir? İlgilenilen bağımlı değişkende meydana gelen değişim ya da toplam değişkenliğinin üzerinde etkisi olabileceği düşünülen değişken ya da değişkenlerdir.

262_ Korelasyon Analizi Nedir? En genel anlamı ile iki değişken arasındaki ilişkinin tanımlanması ve ilişkinin derecesinin belirlenmesidir.

263_ Pearson Korelasyon Katsayısı Nedir? İki ya da daha fazla, oranlı ve eşit aralıklı ölçeğe uygun şekilde ölçümlenmiş değişkenler arasındaki ilişkinin derecesini belirlemek için Pearson korelasyon katsayısı kullanılır.



264_ Pearson Korelasyon Katsayısır İçin İlişkinin Derecesi Ve Yönü Özetlenmektedir.



265_ Belirsizlik Katsayısı Nedir? Bağımlı değişken y’de ortaya çıkan toplam değişkenliğin, x değişkenin değişkenliği tarafından açıklanan kısmını/oranını tespit etmek için belirlilik katsayısı hesaplanır.

266_ Regresyon Denklemi Nedir? İki değişken arasındaki ilişkinin gösteriminde kullanılan fonksiyona veya eşitliğe regresyon denklemi adı verilir

267_ Regresyon Analizi Nedir? Değişkenler arasındaki ilişki için gerekli fonksiyonun veya eşitliğin hesaplanması ve tahminlerin oluşturulması işlemi regresyon analizi olarak adlandırılır 268_Tahmin Edilen Regresyon Modelinin Grafiksel Gösterimi


269_ Bir Regresyon Analizi Tercih Edildiğinde, Regresyon Çözümlemesinden Elde Edilen Sonuçların Güvenilirliliği Aşağıdaki Beş Varsayımın Geçerliliğine Bağlıdır.

Ɛ rassal değişkeni x’in değerlerinden istatistiksel olarak bağımsızdır.

Ɛ rassal değişkeni normal dağılıma sahiptir.

Ɛ rassal değişkeninin sıfır aritmetik ortalamaya sahiptir.

Ɛ i ve Ɛj gibi birbirinden farklı iki hatanın istatistiksel olarak bağımsız olmalıdır.

Ɛ i rassal değişkenleri xi’lerin tüm değerleri için sabit bir varyansa sahiptir, şeklinde sıralanırlar. 270_Dağılım Grafiği Ve Regresyon Doğrusu



271_Açıklanan Ve Açıklanamayan değişim